Từ những khu vườn đẹp đến diện mạo nông thôn giàu bản sắc

Nông thôn mới hôm nay không chỉ được nhận diện bằng những con đường bê tông, những công trình hạ tầng khang trang hay những ngôi nhà kiên cố. Một miền quê đáng sống còn cần những hàng cây xanh mát, tuyến đường hoa được chăm sóc thường xuyên, khuôn viên nhà văn hóa sạch đẹp, những khu vườn có quy hoạch và không gian làng quê hài hòa với thiên nhiên, giữ được bản sắc riêng.

Trong bức tranh ấy, sinh vật cảnh có một vị trí khá đặc biệt và vai trò rất thiết thực. Một hàng cây được trồng đúng cách có thể làm dịu không gian đường làng; một khu vườn được quy hoạch hợp lý vừa tạo cảnh quan, vừa mang lại thu nhập; một tuyến đường hoa được người dân cùng chăm sóc có thể làm thay đổi diện mạo cả khu dân cư; một tác phẩm cây cảnh, bonsai, một vườn hoa hay một cơ sở sản xuất cây cảnh có thể trở thành sản phẩm văn hóa, điểm tham quan và cơ hội giao thương. Nếu được tổ chức bài bản, sinh vật cảnh có thể kết nối hài hòa giữa xây dựng cảnh quan, phát triển kinh tế, bảo tồn văn hóa và du lịch nông thôn.

Đặc biệt, trong giai đoạn 2026-2030, yêu cầu xây dựng nông thôn mới đang chuyển mạnh từ chú trọng đạt chuẩn sang nâng cao chất lượng, tính bền vững và khả năng tạo dựng không gian sống tốt hơn. Cảnh quan nông thôn xanh, sạch, đẹp, an toàn; bảo tồn không gian làng quê; phát triển kinh tế nông thôn sinh thái, đa giá trị là những định hướng có nhiều điểm tương đồng với hoạt động của Hội Sinh vật cảnh.

Vì vậy, cần nhìn nhận sinh vật cảnh không đơn thuần là thú chơi tao nhã hay hoạt động làm đẹp không gian sống. Nếu được tổ chức bài bản, gắn với sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và thị trường, đây còn là một ngành nghề có khả năng tạo việc làm, tăng thu nhập, phát triển du lịch và đóng góp thiết thực vào xây dựng nông thôn mới.

Hội Sinh vật cảnh Thái Nguyên - Nền tảng từ phong trào và những giá trị thực tiễn

Thái Nguyên có điều kiện tự nhiên đa dạng, có truyền thống sản xuất nông nghiệp, văn hóa làng quê phong phú và nhiều lợi thế để phát triển sinh vật cảnh. Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, phong trào sinh vật cảnh trên địa bàn tỉnh đã hình thành lực lượng hội viên, nghệ nhân, nhà vườn và cơ sở sản xuất, kinh doanh tương đối đa dạng.

Dấu ấn của Hội Sinh vật cảnh tỉnh không chỉ nằm ở việc tập hợp những người có chung niềm đam mê cây cảnh, hoa, đá cảnh, mà còn ở khả năng kết nối những người làm nghề, trao đổi kinh nghiệm, giữ gìn kỹ thuật truyền thống, tổ chức trưng bày, giới thiệu sản phẩm và vận động hội viên tham gia các hoạt động vì cộng đồng. Qua đó, Hội từng bước góp phần đưa sinh vật cảnh từ hoạt động mang tính sở thích trở thành một lĩnh vực có giá trị về kinh tế, văn hóa, môi trường và xã hội.

Theo thông tin được công bố tại Đại hội Hội Sinh vật cảnh tỉnh lần thứ V, nhiệm kỳ 2026-2031, Thái Nguyên hiện có 3 làng nghề sinh vật cảnh, 31 doanh nghiệp và cơ sở kinh doanh, 45 nhà vườn quy mô lớn, tạo việc làm thường xuyên cho hơn 3.500 lao động; tổng doanh thu trong 5 năm đạt trên 750 tỷ đồng.... Những con số này cho thấy sinh vật cảnh đã có vị trí nhất định trong đời sống kinh tế của tỉnh, đồng thời phản ánh tiềm năng để tiếp tục phát triển theo hướng chuyên nghiệp và liên kết thị trường.

Tuy nhiên, hoạt động sinh vật cảnh giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều. Một số nơi phong trào còn nhỏ lẻ, thiếu liên kết giữa các nhà vườn; sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, chưa chú trọng tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Việc quảng bá, tiêu thụ sản phẩm còn hạn chế; một số mô hình có giá trị nhưng chưa được kết nối với du lịch, dịch vụ và các chương trình phát triển kinh tế nông thôn.

Mặt khác, sau sắp xếp đơn vị hành chính, địa bàn quản lý rộng hơn, điều kiện tự nhiên và đặc điểm kinh tế - xã hội giữa các xã có sự khác biệt. Những xã miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số có nhu cầu và khả năng đầu tư cảnh quan khác với khu vực đô thị, đồng bằng hoặc những nơi có nghề sinh vật cảnh phát triển. Điều đó đòi hỏi Hội và các chi hội phải đổi mới phương thức hoạt động, bám sát cơ sở, lựa chọn mô hình phù hợp, tránh triển khai phong trào dàn trải, hình thức.

Phát huy vai trò của Hội: Kết nối hội viên, lan tỏa phong trào, tạo giá trị kinh tế

Thế mạnh riêng của Hội Sinh vật cảnh là đội ngũ hội viên có kiến thức, kinh nghiệm thực hành, tình yêu nghề và khả năng sáng tạo. Đây là nguồn lực xã hội quan trọng mà nếu được tổ chức, phát huy đúng cách sẽ hỗ trợ thiết thực cho chính quyền và người dân trong xây dựng cảnh quan nông thôn.

Trước hết, Hội cần phát huy vai trò nòng cốt trong tuyên truyền, vận động hội viên và nhân dân xây dựng cảnh quan xanh, sạch, đẹp. Mỗi chi hội có thể lựa chọn một số tuyến đường, khuôn viên nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng hoặc khu dân cư để hướng dẫn trồng, chăm sóc cây xanh, hoa và cây cảnh phù hợp. Điểm quan trọng không phải là trồng thật nhiều hay đầu tư thật tốn kém, mà là lựa chọn chủng loại phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng, cảnh quan và khả năng chăm sóc của người dân. Mỗi công trình phải có người phụ trách, có kế hoạch duy trì, tránh tình trạng trồng xong rồi bỏ mặc, cây chết hoặc cảnh quan xuống cấp.

Cùng với đó, Hội cần đưa kiến thức sinh vật cảnh đến gần hơn với cộng đồng. Các nghệ nhân, nhà vườn, hội viên có kinh nghiệm có thể trực tiếp hướng dẫn người dân cách lựa chọn giống cây, nhân giống, chăm sóc, tạo dáng, phòng trừ sâu bệnh, bố trí vườn hộ và sử dụng cây xanh trong không gian sống. Những hoạt động này vừa góp phần nâng cao chất lượng cảnh quan, vừa khơi dậy ý thức tự quản, tinh thần cùng làm, cùng giữ gìn môi trường của cộng đồng dân cư.

Một hướng đi quan trọng khác là phát triển sinh vật cảnh thành sinh kế và ngành nghề nông thôn. Hội cần hỗ trợ hội viên chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức sản xuất có kế hoạch, chú trọng chất lượng, đa dạng sản phẩm và đáp ứng nhu cầu thị trường. Cần tăng cường kết nối giữa các nhà vườn, nghệ nhân, hộ sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp để chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ giống, vật tư, kỹ thuật, vận chuyển và tiêu thụ sản phẩm. Việc ứng dụng công nghệ số trong giới thiệu sản phẩm, quảng bá nhà vườn, kết nối khách hàng và giao dịch trực tuyến cũng cần được quan tâm.

Sinh vật cảnh còn là một phần của văn hóa và bản sắc địa phương. Những cây cổ thụ gắn với lịch sử làng quê, những tác phẩm bonsai, đá cảnh, hoa lan hay kỹ thuật tạo dáng được truyền lại qua nhiều thế hệ đều chứa đựng những giá trị cần được gìn giữ. Hội cần tiếp tục tổ chức giao lưu, triển lãm, trình diễn kỹ thuật, tôn vinh nghệ nhân; đồng thời khuyến khích hội viên kể câu chuyện về sản phẩm, về vùng đất và con người Thái Nguyên. Khi được kết nối hợp lý với các điểm du lịch, làng nghề, vùng chè và không gian văn hóa cộng đồng, sinh vật cảnh có thể góp phần hình thành những sản phẩm trải nghiệm hấp dẫn, tạo thêm nguồn thu cho người dân.

Phối hợp đồng bộ - Điều kiện để phong trào đi vào chiều sâu

Để phát huy hiệu quả, Hội Sinh vật cảnh tỉnh không thể hoạt động đơn lẻ mà cần có cơ chế phối hợp thường xuyên, thực chất với các sở, ngành, chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội. Trong đó, Hội giữ vai trò tập hợp hội viên, vận động phong trào, tư vấn kinh nghiệm nghề nghiệp, kết nối nguồn lực xã hội; các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện chức năng hướng dẫn chuyên môn, quản lý theo lĩnh vực và tham mưu cơ chế, chính sách; chính quyền cơ sở là nơi xác định nhu cầu, lựa chọn địa bàn, tổ chức thực hiện và duy trì kết quả.

Ở cấp tỉnh, Hội cần chủ động xây dựng chương trình phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường và các sở, ngành liên quan trong việc lồng ghép hoạt động sinh vật cảnh với xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế nông thôn, bảo vệ môi trường, phát triển ngành nghề nông thôn và sản phẩm OCOP; bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa sinh vật cảnh, kết nối các nhà vườn, làng nghề sinh vật cảnh với điểm du lịch, tuyến du lịch cộng đồng... Trên cơ sở định hướng, tiêu chí và kế hoạch của tỉnh, hai bên có thể phối hợp lựa chọn địa bàn, tư vấn mô hình cảnh quan, hướng dẫn phát triển nhà vườn, kết nối các chủ thể có sản phẩm tiềm năng và hỗ trợ hoàn thiện những điều kiện cần thiết để tham gia sản phẩm OCOP sinh vật cảnh.

Ở cấp xã, phường, vai trò phối hợp càng cần được cụ thể hóa. Hội Sinh vật cảnh tỉnh cần hướng dẫn các chi hội khảo sát thực tế, đề xuất những phần việc phù hợp với quy hoạch và kế hoạch phát triển của địa phương. UBND xã, phường tạo điều kiện về địa điểm, lồng ghép nhiệm vụ vào kế hoạch xây dựng nông thôn mới, chỉnh trang cảnh quan, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế; đồng thời phân công bộ phận chuyên môn phối hợp với chi hội trong quá trình triển khai. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể cùng vận động người dân tham gia, xây dựng ý thức tự quản và duy trì kết quả.

Đối với các chi hội, cần chuyển mạnh từ hoạt động chủ yếu dựa trên sự nhiệt tình của hội viên sang cách làm có kế hoạch, có địa chỉ và có sản phẩm cụ thể. Mỗi chi hội nên đăng ký ít nhất một phần việc hoặc mô hình phù hợp với điều kiện địa phương: tuyến đường hoa, khuôn viên nhà văn hóa, vườn sinh vật cảnh mẫu, nhóm hộ sản xuất cây cảnh, tổ liên kết nhà vườn hoặc điểm trải nghiệm sinh vật cảnh. Định kỳ đánh giá kết quả với chính quyền và Hội cấp trên để kịp thời tháo gỡ khó khăn, nhân rộng mô hình hiệu quả.

Sự phối hợp cần tránh hình thức, chồng chéo hoặc chỉ dừng ở các hoạt động phát động, hội nghị, triển lãm. Điều quan trọng là xác định rõ đầu mối, nhiệm vụ, nguồn lực và kết quả cần đạt; trong đó, chính quyền địa phương chủ động đặt hàng những nội dung cần Hội hỗ trợ, còn Hội phát huy thế mạnh chuyên môn và mạng lưới hội viên để tham gia thực hiện. Đây chính là cách biến nguồn lực xã hội thành những công trình, mô hình và giá trị cụ thể cho cộng đồng.

Đưa sinh vật cảnh vào OCOP: Chú trọng chất lượng và thị trường

Một điểm mở ra nhiều cơ hội cho sinh vật cảnh trong giai đoạn tới là định hướng phát triển sản phẩm OCOP. Theo Bộ tiêu chí sản phẩm OCOP, nhóm sản phẩm sinh vật cảnh có thể bao gồm hoa, cây cảnh, động vật cảnh và các sản phẩm phù hợp khác. Đây là cơ hội để những sản phẩm có lợi thế của địa phương được tổ chức lại sản xuất, nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.

Tuy nhiên, không phải mọi cây cảnh, tác phẩm bonsai hay sản phẩm sinh vật cảnh đều đương nhiên trở thành sản phẩm OCOP. Muốn tham gia chương trình, sản phẩm phải phù hợp nhóm sản phẩm, có quy trình sản xuất và chất lượng ổn định, có khả năng tiêu thụ, có câu chuyện sản phẩm, hồ sơ và các điều kiện theo quy định. Vì vậy, Hội cần phối hợp với cơ quan chuyên môn rà soát, lựa chọn những sản phẩm có tiềm năng thực sự; không chạy theo số lượng hay vận động hội viên đăng ký khi chưa đủ điều kiện.

Hội có thể hỗ trợ chủ thể từ khâu định hình sản phẩm, hoàn thiện quy trình kỹ thuật, lựa chọn tên gọi và xây dựng câu chuyện sản phẩm đến kết nối chuyên gia, tư vấn, nhãn hiệu, quảng bá và tiêu thụ. Các chi hội là lực lượng gần cơ sở, có điều kiện nắm bắt năng lực của từng nhà vườn, hộ sản xuất để hướng dẫn, giới thiệu và kết nối với cơ quan chuyên môn cấp xã, cấp tỉnh. Việc đánh giá, phân hạng và công nhận sản phẩm OCOP vẫn thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước theo quy định; Hội làm tốt vai trò đồng hành, tư vấn và hỗ trợ chủ thể chuẩn bị sản phẩm, hồ sơ.

Sáu nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn 2026-2030

Để phát huy vai trò của Hội Sinh vật cảnh tỉnh và các chi hội, cần tập trung thực hiện tốt sáu nhiệm vụ:

Một là, cụ thể hóa chương trình hoạt động hằng năm gắn với nhiệm vụ của tỉnh và từng địa phương. Hội xây dựng kế hoạch theo hướng rõ địa bàn, rõ phần việc, rõ đơn vị phối hợp và kết quả cần đạt; ưu tiên những nội dung gắn trực tiếp với cảnh quan nông thôn, phát triển kinh tế sinh vật cảnh và sản phẩm OCOP.

Hai là, củng cố tổ chức Hội, phát triển mạng lưới chi hội sau sắp xếp đơn vị hành chính. Rà soát hội viên, nghệ nhân, nhà vườn và cơ sở sản xuất; chú trọng phát triển hội viên ở các xã có tiềm năng, đồng thời quan tâm địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Mỗi chi hội cần có lực lượng nòng cốt, hoạt động thực chất và gắn bó với nhiệm vụ của địa phương.

Ba là, lựa chọn mô hình điểm có khả năng nhân rộng. Ưu tiên mô hình tuyến đường hoa, khuôn viên xanh, vườn sinh vật cảnh mẫu, nhóm hộ liên kết sản xuất hoặc điểm trải nghiệm. Việc lựa chọn cần dựa trên nhu cầu của người dân, khả năng huy động nguồn lực và điều kiện duy trì lâu dài.

Bốn là, xây dựng chương trình hỗ trợ phát triển sản phẩm sinh vật cảnh có tiềm năng OCOP. Phối hợp với cơ quan chuyên môn rà soát sản phẩm, tư vấn quy trình, chất lượng, thương hiệu, câu chuyện sản phẩm, hồ sơ và kết nối thị trường; chú trọng nâng cao năng lực của chủ thể thay vì chỉ tập trung hoàn thiện hồ sơ.

Năm là, tăng cường phối hợp và huy động nguồn lực xã hội. Chủ động ký kết hoặc xây dựng kế hoạch phối hợp với các sở, ngành, UBND xã, phường, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và đơn vị du lịch. Khuyến khích hội viên đóng góp cây giống, ngày công, kỹ thuật, kinh nghiệm; vận động doanh nghiệp đồng hành trên tinh thần tự nguyện, công khai và hiệu quả.

Sáu là, đổi mới cách đánh giá kết quả hoạt động. Không chỉ tính số cuộc triển lãm, hội nghị hay số lượng cây được trồng, mà cần quan tâm số mô hình được duy trì tốt, diện tích cảnh quan được cải thiện, số hộ có thêm thu nhập, sản phẩm được kết nối tiêu thụ, chủ thể được hỗ trợ tham gia OCOP và mức độ hài lòng của người dân.

Chung tay xây dựng những miền quê đáng sống

Xây dựng nông thôn mới là hành trình lâu dài, trong đó người dân vừa là chủ thể, vừa là người trực tiếp hưởng thụ và duy trì các thành quả. Phát triển sinh vật cảnh cũng cần bắt đầu từ nhu cầu và điều kiện của cộng đồng, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo, lấy sự bền vững làm mục tiêu.

Với nền tảng phong trào đã được xây dựng, đội ngũ hội viên, nghệ nhân và nhà vườn giàu kinh nghiệm, Hội Sinh vật cảnh tỉnh Thái Nguyên có cơ sở để đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của địa phương. Điều cần thiết lúc này là tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng tổ chức Hội, phát huy vai trò của các chi hội và tăng cường phối hợp với các cấp, các ngành để biến tiềm năng thành kết quả cụ thể.

Mỗi nghệ nhân không chỉ là người tạo nên một tác phẩm đẹp, mà còn có thể là người truyền nghề, giữ gìn tri thức và văn hóa địa phương. Mỗi nhà vườn không chỉ là nơi sản xuất, kinh doanh, mà còn có thể trở thành một điểm sáng về kinh tế nông thôn. Mỗi chi hội không chỉ là nơi tập hợp hội viên, mà cần thực sự trở thành lực lượng đồng hành cùng xã, thôn trong cải thiện cảnh quan, phát triển sinh kế và quảng bá sản phẩm quê hương.

Khi mỗi hội viên là một tuyên truyền viên về cảnh quan xanh; mỗi chi hội có một công trình hoặc mô hình thiết thực; mỗi nhà vườn hướng tới sản xuất có chất lượng và thị trường; mỗi sản phẩm sinh vật cảnh mang câu chuyện riêng của vùng đất, con người Thái Nguyên, thì hoạt động của Hội sẽ tạo được sức lan tỏa sâu rộng hơn.

Đó cũng là cách để sinh vật cảnh không chỉ làm đẹp những miền quê, mà còn góp phần làm giàu cho người dân, gìn giữ bản sắc văn hóa và xây dựng nông thôn Thái Nguyên ngày càng xanh, đáng sống và phát triển bền vững.

Phát huy tốt vai trò của Hội Sinh vật cảnh tỉnh và các chi hội trong giai đoạn 2026-2030 sẽ góp phần biến lợi thế sinh vật cảnh thành giá trị kinh tế, giá trị văn hóa và giá trị môi trường; cùng chung sức xây dựng nông thôn mới Thái Nguyên ngày càng xanh, đẹp, giàu bản sắc và đáng sống.