Mùa thu năm 1940. Giữa núi rừng Bắc Sơn, cuộc sống của người dân tưởng như vẫn lặng lẽ trôi qua. Nhưng bên ngoài những nếp nhà sàn, một thời cuộc dữ dội đang đến rất gần. Ngày 27 tháng 9 năm 1940, nhân dân Bắc Sơn dưới sự lãnh đạo của Đảng đã nổi dậy, đánh chiếm đồn Mỏ Nhài, tước vũ khí của quân địch. Cuộc khởi nghĩa tuy chỉ diễn ra trong thời gian ngắn nhưng đã mở ra một hướng đi đặc biệt quan trọng: Con đường đấu tranh vũ trang và xây dựng lực lượng cách mạng ngay từ trong quần chúng.

Những khẩu súng thu được từ quân địch không nhiều. Những người cầm súng cũng không phải những người lính được huấn luyện bài bản. Họ là những người nông dân, thanh niên của núi rừng. Nhưng họ có một thứ mà kẻ thù không thể lấy đi được: lòng tin vào ngày đất nước được độc lập. Sau cuộc khởi nghĩa, trước sự khủng bố của địch, nhiều cán bộ, chiến sĩ phải rút vào rừng. Cũng chính trong những ngày gian khó ấy, một lực lượng vũ trang cách mạng được duy trì và từng bước trưởng thành. Ngày 14 tháng 2 năm 1941, tại khu rừng Khuôi Nọi, xã Vũ Lễ, châu Bắc Sơn, Đội du kích Bắc Sơn được thành lập với 32 chiến sĩ. Đó là một trong những mốc quan trọng của quá trình xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng. Sau Hội nghị Trung ương lần thứ VIII, đội được phát triển thành Cứu quốc quân I.

Nhưng ngọn lửa cách mạng không dừng lại ở Bắc Sơn. Nó theo những con đường rừng vượt qua núi đá, khe suối, lan sang vùng Võ Nhai của Thái Nguyên. Rồi một ngày tháng 9 năm 1941, tại rừng Khuôn Mánh, Tràng Xá, Võ Nhai, một sự kiện đặc biệt đã diễn ra. Ngày 15 tháng 9 năm 1941, Trung đội Cứu quốc quân II được thành lập với 36 chiến sĩ, chia thành 5 tiểu đội, do đồng chí Chu Văn Tấn chỉ huy. Giữa đại ngàn Khuôn Mánh, những người chiến sĩ ấy không có quân phục đẹp, không có vũ khí hiện đại. Nhưng họ có rừng núi làm căn cứ. Có nhân dân làm chỗ dựa. Có tổ chức Đảng làm ngọn đèn dẫn đường. Quan trọng nhất, họ hiểu rằng cuộc chiến trước mắt không phải là cuộc chiến của riêng một trung đội. Đó là cuộc chiến vì độc lập của cả dân tộc.

Từ Bắc Sơn đến Võ Nhai, từ Khuôn Mánh đến những căn cứ cách mạng khác của Việt Bắc, lực lượng Cứu quốc quân từng bước trưởng thành, trở thành một trong những lực lượng vũ trang quan trọng chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945. Đến tháng 4 năm 1945, Cứu quốc quân và Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thống nhất thành Việt Nam Giải phóng quân.

Nhưng câu chuyện của Khuôn Mánh không kết thúc khi tiếng súng cách mạng lắng xuống. Đó mới chỉ là điểm bắt đầu. Sau Cách mạng tháng Tám, những con người từng chiến đấu trong rừng lại trở về với ruộng đồng. Có người tiếp tục cầm súng bảo vệ Tổ quốc. Có người trở về làm ruộng. Có người dựng lại mái nhà đã bị chiến tranh tàn phá. Nhưng tất cả đều mang theo một điều: niềm tin rằng quê hương phải được sống một cuộc đời khác.

Năm tháng đi qua. Những cánh rừng từng che chở cho các chiến sĩ cách mạng vẫn còn đó. Những con đường từng in dấu chân người chiến sĩ nay có xe đi lại. Những bản làng từng thiếu thốn nay có trường học, trạm y tế, điện, đường, thông tin liên lạc. Và khi đất nước bước vào công cuộc đổi mới, quê hương cách mạng cũng đứng trước một cuộc chiến mới. Không còn là cuộc chiến chống quân xâm lược. Mà là cuộc chiến chống đói nghèo, lạc hậu; là cuộc chiến để làm cho người dân có cuộc sống ngày càng tốt hơn. Từ một vùng đất từng nổi tiếng bởi những cánh rừng cách mạng, hôm nay Võ Nhai và vùng căn cứ cách mạng Võ Nhai đang tìm cách phát huy chính những giá trị lịch sử ấy để phát triển kinh tế, văn hóa và du lịch. Những mô hình du lịch cộng đồng, phát triển sản phẩm địa phương, chuyển đổi số và xây dựng nông thôn đang tạo nên một diện mạo mới.

Lịch sử vì thế không nằm yên trong bảo tàng. Lịch sử đang tiếp tục sống trong đời sống của nhân dân. Ngày trước, người dân Võ Nhai cầm súng giữ đất. Ngày nay, những người con của quê hương ấy cầm cuốc, lái máy cày, làm kinh tế, xây dựng quê hương giàu đẹp. Nếu ngày ấy, những chiến sĩ Cứu quốc quân II chiến đấu để giành lấy một tương lai, thì hôm nay thế hệ con cháu họ có trách nhiệm làm cho tương lai ấy trở nên tốt đẹp hơn. Có lẽ đó chính là ý nghĩa sâu xa nhất của hai chữ “quê hương cách mạng”. Không chỉ là nơi đã từng có những người anh hùng. Mà còn là nơi truyền thống của những người đi trước trở thành động lực để những người hôm nay tiếp tục xây dựng cuộc sống mới. Từ Khuôi Nọi đến Khuôn Mánh, từ những đội du kích đầu tiên đến Cứu quốc quân II, từ những ngày giành chính quyền đến thời kỳ đổi mới - một mạch lịch sử vẫn nối dài. Rừng vẫn còn đó. Núi vẫn còn đó nhưng những người đứng dưới những tán rừng năm xưa đã trở thành một phần của lịch sử. Và hôm nay, trên chính mảnh đất ấy, một thế hệ mới đang viết tiếp câu chuyện của mình - không phải bằng tiếng súng, mà bằng lao động, trí tuệ, đoàn kết và khát vọng xây dựng quê hương cách mạng giàu đẹp.

Mùa vàng trên quê hương cách mạng

Đường giao thông nông thôn mới - con đường đi đến ấm no, tự do, hạnh phúc