Chương trình xây dựng nông thôn mới là nội dung cốt lõi, cụ thể hóa thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XIII về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trong những năm qua Chương trình xây dựng nông thôn mới tỉnh Thái Nguyên đã đạt được nhiều kết quả ấn tượng và thực chất:

Hạ tầng nông thôn được quy hoạch, đầu tư đồng bộ, nhất là hệ thống giao thông, điện, nước sạch, trường học, cơ sở vật chất văn hóa… đã đem lại diện mạo mới, sức sống mới cho nhiều vùng quê nông thôn.

Cơ cấu kinh tế khu vực nông thôn có sự chuyển dịch tích cực, sản xuất nông nghiệp chuyển dịch mạnh theo hướng hàng hóa; kinh tế tập thể được củng cố và phát triển, thúc đẩy việc ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ, liên kết trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ sản phẩm, tạo ra các vùng sản xuất hàng hóa tập trung gắn với xây dựng thương hiệu sản phẩm nông sản. Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã khơi dậy được tiềm năng, thế mạnh của các địa phương về sản phẩm đặc sản, ngành nghề nông thôn; trở thành động lực phát triển kinh tế khu vực nông thôn. Thu nhập và đời sống người dân không ngừng được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh.

Chất lượng giáo dục toàn diện, công tác chăm sóc sức khỏe ở cơ sở được nâng lên, nhất là các xã vùng sâu, vùng xa. Phong trào thể dục thể thao, rèn luyện sức khỏe, văn hóa, văn nghệ quần chúng,… phát triển mạnh mẽ; xây dựng và nhân rộng các mô hình câu lạc bộ hoạt động văn hóa văn nghệ nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” được đẩy mạnh, đã thực sự đi vào cuộc sống; thực hiện tốt công tác kiểm kê, ghi danh, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống... góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho Nhân dân.

Công tác bảo vệ môi trường nông thôn có nhiều chuyển biến tích cực, tổ chức hướng dẫn triển khai thực hiện có hiệu quả việc thu gom, phân loại rác tại nguồn; tái chế, tái sử dụng các loại chất thải hữu cơ, phụ phẩm nông nghiệp, chất thải chăn nuôi... Phong trào vệ sinh đường làng, ngõ xóm, xây dựng cảnh quan môi trường; phong trào trồng hoa, cây xanh phát triển; nhiều mô hình thôn (xóm) sáng - xanh - sạch - đẹp - an toàn; xóm nông thôn mới kiểu mẫu.

Phong trào “Thái Nguyên chung sức xây dựng NTM” đã trở thành một phong trào có sức lan tỏa mạnh mẽ và sâu rộng trên phạm vi toàn tỉnh, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị ở các cấp và toàn xã hội, đặc biệt là sự đồng lòng, hưởng ứng của người dân. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội đã triển khai hiệu quả vai trò giám sát và phản biện xã hội; phát huy dân chủ, vai trò chủ thể của người dân;  thu hút và huy động nguồn lực của toàn xã hội tham gia xây dựng NTM.

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, Chương trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh cũng còn một số tồn tại, hạn chế nhất định:

Kết quả xây dựng NTM chưa đồng bộ, còn khoảng cách chênh lệch giữa một số địa phương; Sản xuất nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn tuy đã đạt được nhiều kết quả nhưng chưa tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng của Nhân dân; Việc huy động nguồn lực xã hội cho Chương trình còn thấp, việc lồng ghép các nguồn lực giữa 03 Chương trình mục tiêu quốc gia chưa thực sự hiệu quả.

Kế thừa và phát huy những kết quả đã đạt được, giai đoạn 2026-2030, tỉnh Thái Nguyên dự kiến phấn đấu 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, đây là quyết tâm chính trị rất cao, thể hiện sự quan tâm của Đảng bộ, chính quyền tỉnh đối với nông nghiệp, nông dân, nông thôn; đặc biệt đối với các xã phía Bắc. Tuy nhiên, trong bối cảnh sau sáp nhập tỉnh và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: Số xã chưa đạt chuẩn khá cao, đa số là các xã thuộc khu vực III, điều kiện kinh tế - xã hội rất khó khăn, số tiêu chí đạt thấp [1], trong đó có nhiều tiêu chí “khó” đạt, cần nhiều kinh phí và thời gian thực hiện: Tiêu chí Giao thông, Trường học, Cơ sở vật chất văn hóa, Thu nhập, Nghèo đa chiều, Môi trường và An toàn thực phẩm, Chất lượng môi trường sống… Ngoài ra, quy mô các xã sau sắp xếp cũng tăng lên rất nhiều, khiến việc phấn đấu đạt chuẩn nông thôn mới trở nên khó khăn hơn. Để đạt được mục tiêu nêu trên, ngoài quyết tâm chính trị rất cao, nguồn lực đầu tư lớn, rất cần có sự lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện của Đảng đối với hệ thống chính trị cấp xã đối với Chương trình xây dựng nông thôn mới. Do vậy, việc đưa các mục tiêu, chỉ tiêu xây dựng nông thôn mới vào Nghị quyết Đại hội Đảng bộ cấp xã, nhiệm kỳ 2025-2030 là việc làm cấp thiết, có ý nghĩa chiến lược và toàn diện trong giai đoạn hiện nay, cụ thể:

1. Thể hiện sự lãnh đạo toàn diện của Đảng

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ cấp xã là văn kiện chính trị quan trọng nhất, thể hiện ý chí, quyết tâm và đường lối lãnh đạo của Đảng bộ trong nhiệm kỳ. Trong khi Chương trình xây dựng nông thôn mới là chương trình tổng hợp, liên ngành, lâu dài, bền vững; để đạt được mục tiêu phải có sự định hướng chiến lược ngay từ đầu nhiệm kỳ, từ đó cụ thể hóa thành kế hoạch hàng năm và cả nhiệm kỳ. Việc đưa xây dựng nông thôn mới vào nghị quyết sẽ khẳng định rõ vai trò lãnh đạo tuyệt đối của Đảng đối với chương trình này, biến chủ trương của Đảng thành hành động cụ thể ở cơ sở.

Các mục tiêu, chỉ tiêu được đưa vào Nghị quyết sẽ trở thành kim chỉ nam cho hoạt động của cả hệ thống chính trị tại xã (Đảng ủy, HĐND, UBND, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể), từ đó nâng cao trách nhiệm của từng cá nhân, tổ chức trong việc triển khai và hoàn thành các nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.

2. Nâng cao tính pháp lý và ràng buộc

Cam kết chính trị cao nhất: Nghị quyết Đại hội Đảng bộ mang tính cam kết chính trị cao nhất, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc huy động nguồn lực, ban hành các kế hoạch, chương trình hành động cụ thể để đạt được mục tiêu xây dựng nông thôn mới.

Kiểm tra, giám sát hiệu quả: Khi đã là Nghị quyết, các mục tiêu, chỉ tiêu sẽ trở thành cơ sở để cấp trên kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện của cấp ủy, chính quyền và các tổ chức đoàn thể. Điều này thúc đẩy việc thực hiện một cách nghiêm túc, tránh hình thức.

3. Khai thác nội lực và phát huy dân chủ

Phát huy sức dân: xây dựng nông thôn mới có bản chất là "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân hưởng thụ". Việc đưa các mục tiêu vào Nghị quyết Đại hội Đảng bộ cấp xã, nơi gần dân nhất, sẽ tạo điều kiện tối đa để người dân tham gia đóng góp ý kiến, thực hiện và giám sát, từ đó khơi dậy nội lực và sự đồng thuận trong cộng đồng.

Đảm bảo tính kế thừa và ổn định: Các mục tiêu, chỉ tiêu XDNTM trong Nghị quyết sẽ giúp chương trình được triển khai một cách liên tục, bền vững qua các nhiệm kỳ, không bị gián đoạn hay thay đổi tùy tiện theo sự luân chuyển cán bộ.

4. Sự cần thiết đặc biệt trong bối cảnh Thái Nguyên hiện nay

Trong bối cảnh Thái Nguyên đã hoàn thành sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, bộ máy được tinh gọn, việc thực hiện mục tiêu NTM đặt ra yêu cầu mới về hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, điều hành và phân cấp trách nhiệm. Do vậy, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã cần xác lập rõ ràng vai trò cấp ủy, chính quyền trong tổ chức thực hiện xây dựng NTM giai đoạn mới.

Xây dựng NTM là nền tảng để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng – an ninh và ổn định chính trị ở cơ sở. Trong bối cảnh tỉnh đang thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, xây dựng nông thôn “sáng - xanh - sạch - đẹp”, thì việc xác lập mục tiêu cụ thể trong nhiệm kỳ tới là điều kiện tiên quyết để xã hội hóa nguồn lực, khơi dậy nội lực cộng đồng.

Để đưa các mục tiêu, tiêu chí xây dựng nông thôn mới vào nghị quyết Đại hội Đảng bộ các xã một cách khoa học, khách quan, chính xác, tác giả đề xuất một số nhiệm vụ trọng tâm cấp xã cần triển khai thực hiện như sau:

Một là: Rà soát, đánh giá khách quan thực trạng nông thôn mới ở địa phương

Tổ chức đánh giá toàn diện các tiêu chí nông thôn mới theo chuẩn giai đoạn 2021-2025; xác định khối lượng cần phải thực hiện để đạt chuẩn từng chỉ tiêu, tiêu chí; nhu cầu vốn để thực hiện các tiêu chí, chỉ tiêu chưa đạt và đạt chuẩn.

Không chỉ xem xét số lượng tiêu chí đạt, mà cần phân tích chiều sâu, tính bền vững, đặc biệt ở các tiêu chí khó như thu nhập, hộ nghèo, tổ chức sản xuất, môi trường,...

Xác định nguyên nhân của các tiêu chí chưa đạt hoặc chưa bền vững, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho nhiệm kỳ tới.

Hai là: Xây dựng mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể, có lộ trình

Các xã chưa đạt chuẩn nông thôn mới cần đặt mục tiêu, lộ trình phấn đấu hoàn thành từng chỉ tiêu, tiêu chí và xác định rõ năm phấn đấu đạt chuẩn cụ thể

Các xã đã đạt chuẩn cần xây dựng kế hoạch nâng cao chất lượng tiêu chí. Đồng thời, phấn đấu đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu; gắn với phát triển sản phẩm OCOP, du lịch cộng đồng, chuyển đổi số.

Một số chỉ tiêu cần được thể hiện rõ trong nghị quyết: tỷ lệ đường giao thông được cứng hóa; tỷ lệ người dân sử dụng nước sạch; thu nhập bình quân đầu người; tỷ lệ hộ nghèo giảm hàng năm;...

Ba là: Phân công rõ trách nhiệm và gắn với người đứng đầu

Ban Thường vụ Đảng ủy xã cần phân công rõ ràng cho từng đồng chí trong cấp ủy phụ trách từng nhóm tiêu chí, từng thôn xóm hoặc từng nội dung chuyên đề.

Gắn kết quả xây dựng nông thôn mới với đánh giá, xếp loại đảng viên, cán bộ lãnh đạo quản lý, nhất là người đứng đầu cấp xã.

Ban phát triển thôn cần được kiện toàn, tập huấn và hoạt động thường xuyên để giữ vai trò là “cánh tay nối dài” của chính quyền.

Bốn là: Xác định và huy động hiệu quả nguồn lực thực hiện

Lồng ghép hiệu quả các nguồn lực từ chương trình mục tiêu quốc gia, ngân sách địa phương, vốn sự nghiệp, kết hợp với xã hội hóa từ doanh nghiệp, con em quê hương.

Cần đề xuất tỉnh, huyện ưu tiên vốn đầu tư cho các xã còn nhiều khó khăn, có tiềm năng phát triển OCOP, làng nghề, vùng sản xuất hàng hóa tập trung.

Tập trung nguồn lực cho các công trình thiết yếu, tránh dàn trải, gây nợ đọng, đầu tư không hiệu quả.

Tóm lại, việc đưa các mục tiêu, chỉ tiêu của Chương trình xây dựng nông thôn mới vào Nghị quyết Đại hội Đảng bộ cấp xã nhiệm kỳ 2025-2030 là một yêu cầu cấp bách và có ý nghĩa chiến lược, đặc biệt trong bối cảnh sáp nhập tỉnh và thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp tại Thái Nguyên. Điều này không chỉ khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng, nâng cao tính pháp lý và ràng buộc, mà còn phát huy tối đa nội lực, tinh thần dân chủ và đảm bảo sự ổn định, hiệu quả của chương trình xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn chuyển đổi quan trọng này.

Đưa các mục tiêu xây dựng nông thôn mới vào Nghị quyết Đại hội Đảng bộ cấp xã không chỉ là định hướng phát triển đơn thuần, mà còn là sự cam kết chính trị, thể hiện trách nhiệm của cấp ủy Đảng trước Nhân dân. Với truyền thống đoàn kết, năng động, sáng tạo, cùng sự quan tâm sâu sát của tỉnh Thái Nguyên, tin tưởng rằng các xã sẽ chủ động xây dựng nghị quyết sát thực, khả thi, làm nền tảng vững chắc cho một giai đoạn phát triển mới - bền vững, hiện đại và giàu bản sắc.

[1] Còn 35 xã chưa đạt chuẩn, chiếm tỷ lệ 45,45%, trong đó: 02 xã đạt từ 15 tiêu chí trở lên, 11 xã đạt 10-14 tiêu chí, 19 xã đạt từ 5-9 tiêu chí và 03 xã đạt dưới 5 tiêu chí.