Các xã khu vực hồ Ba Bể đang từng bước tái cấu trúc hoạt động du lịch theo hướng chuẩn hóa, gắn phát triển kinh tế với bảo tồn văn hóa dân tộc.

Từ một vùng thuần nông dựa vào đánh bắt thủy sản, trồng nương rẫy, nhiều thôn bản người Tày quanh hồ Ba Bể đã chuyển dịch sinh kế, lấy du lịch cộng đồng làm hướng đi chủ đạo. Các thôn Pác Ngòi, Pó Lù, Cốc Tộc hiện là những điểm du lịch cộng đồng phát triển sớm và tương đối đồng bộ. Mô hình du lịch tại đây dựa trên hệ thống nhà sàn truyền thống, không gian sinh hoạt văn hóa bản địa và cảnh quan hồ, rừng đặc trưng của vùng Việt Bắc. Sự thay đổi không chỉ thể hiện ở diện mạo làng bản mà còn ở tư duy làm du lịch của người dân địa phương.

Tại thôn Pác Ngòi, nhiều hộ gia đình đã cải tạo nhà sàn làm cơ sở lưu trú theo tiêu chí homestay, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của du khách trong và ngoài nước. Không gian sinh hoạt cộng đồng, ẩm thực truyền thống, hoạt động văn nghệ dân gian được lồng ghép vào sản phẩm du lịch, tạo nên chuỗi trải nghiệm đặc thù.

Một trong những cơ sở tiêu biểu là homestay Ba Bể Hada của anh Lục Huy Chung. Với lợi thế từng làm việc cho tổ chức quốc tế, trở về địa phương anh Chung tham gia phát triển du lịch cộng đồng theo hướng bài bản. Homestay được thiết kế theo kiến trúc nhà sàn Tày, kết hợp không gian sinh hoạt văn hóa với các nhạc cụ truyền thống như đàn tính, trống, phục vụ hoạt động giao lưu cho du khách.

Quang cảnh Homestay Ba Bể Hada

Thực tế cho thấy, khả năng ứng dụng công nghệ số cũng đang trở thành yếu tố quan trọng trong việc thu hút khách. Homestay Ba Bể Green của anh Đổng Văn Hoán thay vì phụ thuộc nhiều vào các doanh nghiệp lữ hành, cơ sở này khai thác hiệu quả các nền tảng đặt phòng trực tuyến như Booking, Airbnb, Expedia và mạng xã hội.

Không chỉ mang lại nguồn thu từ dịch vụ lưu trú, du lịch cộng đồng còn tạo đầu ra cho các sản vật địa phương. Người dân tham gia cung ứng thực phẩm, nông sản, đặc sản địa phương, sản phẩm OCOP cho các homestay, đồng thời bán trực tiếp cho du khách. Nhờ đó, nhiều hộ gia đình cải thiện đáng kể thu nhập.

Bên cạnh yếu tố con người, tài nguyên thiên nhiên là trụ cột của du lịch Ba Bể. Hồ Ba Bể với hệ sinh thái nước ngọt đặc trưng, cảnh quan núi đá vôi bao quanh, là điểm nhấn trong các chương trình tham quan. Du khách có thể trải nghiệm chèo thuyền, đạp xe quanh hồ, tham quan hang động, di tích tâm linh hoặc khám phá các điểm săn mây như khu vực Đồn Đèn (Chợ Rã).

Trải nghiệm chèo thuyền độc mộc trên hồ Ba Bể

Du khách tham quan động Hua Mạ

Song song với đó, các giá trị văn hóa truyền thống của người Tày được đưa vào sản phẩm du lịch như lễ hội Lồng tồng, Tết Pây Tái, hát then, hát lượn, cùng các món ẩm thực bản địa như bánh gio, bánh dầy tím, cá suối nướng.

Việc phát triển du lịch cộng đồng tại Ba Bể đang cho thấy hiệu quả rõ nét trong việc gắn bảo tồn văn hóa với cải thiện sinh kế. Trong bối cảnh tái cơ cấu kinh tế vùng, mô hình này được kỳ vọng sẽ tiếp tục mở ra hướng phát triển bền vững cho đồng bào dân tộc Tày ven hồ Ba Bể, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa và khai thác hiệu quả tiềm năng của vùng đại ngàn Việt Bắc.