Tân Kỳ là một xã vùng cao của tỉnh Thái Nguyên, nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào dân tộc Tày, Nùng. Từ bao đời nay, người dân nơi đây vẫn giữ và phát triển nhiều nghề truyền thống gắn liền với đời sống sinh hoạt và văn hóa ẩm thực đặc sắc. Trong đó, nghề làm cơm lam, bánh gio, bánh củ chuối trên địa bàn hai thôn Bản Giác và Bản Đồn đã xuất hiện trên 30 năm. Lúc đầu chỉ có vài hộ làm và bán dọc theo đường quốc lộ 3, về sau phát triển dần về số lượng và đến hiện tại có hơn 42 hộ tham gia sản xuất cơm lam, bánh củ chuối, bánh gio.

Sản phẩm cơm lam được chuẩn bị mỗi ngày

 Cơm lam Hòa Mục là món ăn quen thuộc, gắn bó với đời sống lao động và sinh hoạt của người dân vùng núi. Nguyên liệu chính là gạo nếp nương thơm dẻo, được vo gạo, trộn với một chút muối và cho vào ống nứa non. Ống nứa được bịt lá chuối và nướng đều trên bếp than hồng. Khi chín, lớp vỏ nứa được tách bỏ, để lộ phần cơm trắng ngần, dẻo thơm, mang hương vị đặc trưng của núi rừng. Cơm lam thường được dùng trong các dịp lễ hội, tiếp đãi khách quý hoặc mang theo khi đi làm nương rẫy.

Sản phẩm cơm lam nướng – Sáng Lê là sản phẩm OCOP đạt chứng nhận 3 sao
Bên cạnh cơm lam, bánh gio cũng là món bánh truyền thống không thể thiếu của người dân Hòa Mục, đặc biệt trong dịp Tết Đoan Ngọ. Bánh được làm gạo nếp ngâm nước gio đốt từ các loại cây rừng, tạo nên màu vàng trong tự nhiên. Bánh gio có vị thanh mát, khi ăn chấm với mật mía hoặc đường phên, mang hương vị dân dã nhưng rất riêng, thể hiện sự khéo léo, tinh tế của người làm bánh. Một món bánh độc đáo khác là bánh củ chuối, được chế biến từ nguyên liệu gần gũi trong vườn nhà. Củ chuối sau khi sơ chế kỹ, thái nhỏ, trộn cùng bột gạo, lạc, vừng và gia vị, rồi gói trong lá chuối đem hấp chín. Bánh có vị bùi, thơm, lạ miệng, phản ánh sự sáng tạo của người dân trong việc tận dụng các sản vật sẵn có để tạo nên món ăn giàu bản sắc, hương vị riêng của địa phương.

Sản phẩm bánh gio, bánh củ chuối Hòa Mục, xã Tân Kỳ

Ngày nay, nghề làm cơm lam, bánh gio, bánh củ chuối ở Hòa Mục không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt mà còn trở thành sinh kế chính cho người dân nơi đây. Năm 2025, doanh thu của các hộ tham gia làm nghề đạt gần 6 tỷ đồng, thu nhập bình quân khoảng 3,7 triệu đồng/người/tháng. Nhiều cơ sở ngành nghề nông thôn đã từng bước mở rộng quy mô sản xuất, gắn nghề truyền thống với phát triển du lịch trải nghiệm, quảng bá ẩm thực địa phương. Việc giữ gìn và phát triển các nghề truyền thống không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc mà còn tạo sinh kế bền vững cho người dân Tân Kỳ.

Tại Hội nghị xét công nhận làng nghề cấp tỉnh năm 2025, Làng nghề cơm lam, bánh gio, bánh củ chuối Hoà Mục, xã Tân Kỳ được các thành viên trong hội đồng đánh giá cao. Sở Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện hồ sơ để sớm trình UBND tỉnh công nhận danh hiệu làng nghề.

Phát biểu tại hội nghị thẩm định, Ông Bùi Nguyên Quỳnh – Phó Chủ tịch UBND xã Tân Kỳ cho biết: Làng nghề cơm lam, bánh gio, bánh củ chuối Hoà Mục được công nhận sẽ là cơ sở quan trọng để làng nghề được hỗ trợ quy hoạch vùng nguyên liệu, tập huấn kỹ thuật, đăng ký nhãn hiệu, mở rộng kênh tiêu thụ, từng bước nâng cao giá trị sản phẩm truyền thống. Đồng thời nâng cao giá trị và uy tín của sản phẩm, tạo điều kiện tiếp cận chính sách hỗ trợ của nhà nước, thúc đẩy phát triển du lịch và kinh tế địa phương…