Trong những năm qua, cùng với sự phát triển chung của tỉnh, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã được triển khai sâu rộng, trở thành phong trào thi đua yêu nước mạnh mẽ, huy động được sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Kết quả xây dựng nông thôn mới đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện rõ rệt đời sống nhân dân và góp phần thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị tại địa phương.

Nhiều tuyến đường giao thông nông thôn  ở các xã phía bắc chưa được cứng hóa

Trên địa bàn tỉnh hiện có 77 xã. Theo kết quả rà soát nhanh phân định xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi: có 44 xã thuộc diện khó khăn và đặc biệt khó khăn, chiếm 57,14% tổng số xã, trong đó có 34 xã chưa đạt tiêu chí nông thôn mới. Đây là những địa bàn còn nhiều hạn chế về hạ tầng giao thông, thủy lợi, trường học, trạm y tế, nhà văn hóa, chợ nông thôn, thông tin truyền thông, môi trường và nước sạch. Hơn 110 km đường xã và gần 500 km đường trục thôn, liên thôn vẫn chưa được cứng hóa. 867 công trình thủy lợi đầu mối (công trình tích trữ nước hoặc cấp nước) và hơn 600 km kênh mương dẫn truyền nước chưa được kiên cố hóa. Hơn 1.600 hộ dân chưa có điện hoặc có điện nhưng chất lượng chưa đảm bảo. Còn 30 xã chưa đạt tiêu chí trường học do thiếu 2.582 phòng học, phòng bộ môn, phòng chức năng và thiết bị dạy học. Dù 100% trạm y tế đã đạt chuẩn quốc gia theo bộ tiêu chí giai đoạn mới, song thực tế vẫn có nhiều trạm thiếu phòng chức năng, thiếu thiết bị, cần cải tạo hoặc xây mới để đáp ứng nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân vùng cao. Nhiều công trình cấp nước tập trung hoạt động kém bền vững. Nhiều xã chưa hình thành mạng lưới thu gom và vận chuyển rác sinh hoạt, việc thu gom mới đạt khoảng 44%, gây áp lực lớn lên môi trường sống. Nhiều xã chưa có nhà văn hóa, sân thể thao hoặc chợ đạt chuẩn; một số thôn bản chưa có sóng viễn thông ổn định, loa truyền thanh xuống cấp, ảnh hưởng đến tiếp cận thông tin.

Ảnh: Nhiều công trình trường học ở các xã phía bắc còn thiếu phòng học và các phòng chức năng

Sự thiếu đồng bộ của hạ tầng đã ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đời sống, hạn chế khả năng tiếp cận dịch vụ công của người dân và làm gia tăng khoảng cách phát triển giữa vùng thuận lợi và vùng khó khăn.

Trước bối cảnh đó, Tỉnh ủy Thái Nguyên đã chỉ đạo xây dựng và hoàn thiện Đề án “Phát triển kết cấu hạ tầng các xã khó khăn và đặc biệt khó khăn giai đoạn 2026–2030”, coi đây là giải pháp mang tầm chiến lược nhằm phục vụ phát triển bền vững, thu hẹp khoảng cách giữa các vùng miền và hiện thực hóa mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Đề án giai đoạn 2026–2030 đặt ra nhiều mục tiêu mang tính đột phá, được xây dựng phù hợp với điều kiện địa lý – kinh tế – xã hội của vùng miền núi tỉnh Thái Nguyên. Điểm nổi bật của Đề án là cách tiếp cận tổng thể, lấy người dân làm trung tâm và đảm bảo tính bền vững lâu dài.

Đề án đặt ra mục tiêu đến năm 2030, hệ thống giao thông nông thôn được hoàn thiện theo hướng liên thông, bền vững, bảo đảm 100% đường xã được cứng hóa và tỷ lệ đường thôn, ngõ xóm đạt chuẩn tăng mạnh. Điện lưới quốc gia được đầu tư mở rộng, phấn đấu xóa hoàn toàn tình trạng thôn, bản chưa có điện và bảo đảm 98% hộ dân được cấp điện ổn định. Hệ thống trường học được kiên cố hóa và nâng cấp đồng bộ, tỷ lệ trường đạt chuẩn cơ sở vật chất đạt 70% trở lên (trong đó, 100% phòng học kiên cố ở các cấp học). Các trạm y tế được đầu tư, cải thiện cơ sở vật chất, bổ sung thiết bị thiết yếu để nâng cao năng lực chăm sóc sức khỏe ban đầu ngay từ cơ sở. Các nhà văn hóa xã, nhà văn hóa thôn, sân chơi, sân thể thao được đầu tư nhằm tạo không gian gắn kết, nâng cao đời sống tinh thần của người dân: 100% xã có nhà văn hóa, hội trường đa năng, sân thể thao và điểm vui chơi cộng đồng, nhà văn hóa thôn/xóm theo quy định. Chợ nông thôn được cải tạo hoặc xây mới để phục vụ giao thương, tiêu thụ nông sản và thúc đẩy phát triển kinh tế hộ gia đình: 100% xã có chợ nông thôn hoặc điểm mua bán, trao đổi hàng hóa đạt chuẩn. Hạ tầng thông tin – truyền thông được mở rộng, phủ sóng vào những vùng lõm, hỗ trợ thúc đẩy chuyển đổi số ở cấp cơ sở: 100% xã có đài truyền thanh, hạ tầng thông tin, truyền thông, chuyển đổi số. 80% hộ gia đình được sử dụng nước sạch theo quy định. Công tác bảo vệ môi trường được chú trọng thông qua việc đầu tư điểm tập kết, thu gom rác thải, hình thành tổ thu gom rác tại thôn, hạn chế ô nhiễm và nâng cao ý thức cộng đồng; phấn đấu nâng tỷ lệ số xã được thu gom rác thải sinh hoạt đạt 100%.

Ảnh: Chợ Pù Mắt, xã Thượng Minh được đầu tư xây dựng, cải tạo khang trang từ nguồn vốn Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số

Để thực hiện các mục tiêu trên, nguồn lực tài chính là yếu tố quan trọng. Đề án dự kiến sử dụng tổng kinh phí hơn 18.400 tỷ đồng, huy động từ nhiều nguồn khác nhau bao gồm ngân sách nhà nước, vốn các Chương trình mục tiêu quốc gia, nguồn đầu tư công trung hạn, vốn doanh nghiệp trong lĩnh vực điện – viễn thông, cũng như sự tham gia của cộng đồng và nguồn xã hội hóa. Cách tiếp cận đa nguồn lực giúp giảm áp lực ngân sách và tạo điều kiện để nhiều thành phần cùng tham gia, gắn trách nhiệm của địa phương, doanh nghiệp và người dân trong quá trình triển khai.

Việc triển khai Đề án không chỉ nhằm cải thiện hạ tầng mà còn góp phần tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội cho các xã miền núi. Khi đường giao thông được mở rộng, điện lưới bảo đảm và thông tin – truyền thông được kết nối, cơ hội phát triển sản xuất hàng hóa, hợp tác xã, dịch vụ nông thôn và du lịch cộng đồng sẽ rộng mở hơn. Người dân có điều kiện tiếp cận với khoa học – kỹ thuật, tiếp cận thị trường và nâng cao thu nhập. Các dịch vụ công như giáo dục, y tế, văn hóa được nâng cao chất lượng sẽ trực tiếp cải thiện đời sống và tăng khả năng phát triển của con người. Khi có hạ tầng tốt, các doanh nghiệp cũng mạnh dạn đầu tư hơn, tạo việc làm và thúc đẩy kinh tế các xã vùng khó khăn và đặc biệt khó khăn của tỉnh phát triển.

Với quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc đồng bộ của hệ thống chính trị, sự đồng thuận của người dân và cộng đồng doanh nghiệp, Thái Nguyên đang hướng đến mục tiêu hình thành một diện mạo nông thôn mới hiện đại hơn, văn minh hơn và bền vững hơn tại các xã vùng khó khăn. Đề án không chỉ là kế hoạch đầu tư hạ tầng, mà còn là cam kết mạnh mẽ của tỉnh trong việc tạo cơ hội phát triển công bằng, bảo đảm an sinh xã hội và giữ gìn bản sắc văn hóa cho các vùng miền núi. Đây sẽ là bước đi quan trọng giúp Thái Nguyên thực hiện khát vọng phát triển trong giai đoạn 2026–2030, đồng thời khẳng định định hướng phát triển bền vững, bao trùm và nhân văn./.