Khẳng định vai trò của kinh tế hợp tác trong phát triển nông nghiệp

Những năm gần đây, cùng với việc triển khai thực hiện hiệu quả Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể, Luật Hợp tác xã năm 2023 và các cơ chế, chính sách của Trung ương, của tỉnh, khu vực kinh tế hợp tác trên địa bàn Thái Nguyên đã có bước phát triển mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng. Đến nay, toàn tỉnh có có 1.013 hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp (320 hợp tác xã trồng trọt, 174 hợp tác xã chăn nuôi, 11 hợp tác xã lâm nghiệp, 05 hợp tác xã nuôi trồng thủy sản, 03 hợp tác xã nước sạch nông thôn, 500 hợp tác xã dịch vụ tổng hợp); cùng với 06 liên hiệp hợp tác xã, 353 tổ hợp tác nông nghiệp, 1.070 trang trại và 288 làng nghề, đang phát huy hiệu quả trong liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Tổng doanh thu của các hợp tác xã đạt khoảng 600 tỷ đồng mỗi năm, tạo việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động với mức thu nhập bình quân từ 5 đến 7 triệu đồng/người/tháng. Điều đáng ghi nhận là nhiều hợp tác xã đã mạnh dạn đổi mới phương thức hoạt động, đầu tư ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất an toàn, truy xuất nguồn gốc và tham gia các chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Qua đó, không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn giúp người dân từng bước thay đổi tư duy sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

OCOP - "Đòn bẩy" nâng tầm giá trị sản phẩm địa phương

Nếu kinh tế hợp tác là "hạt nhân" của sản xuất thì Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) chính là động lực quan trọng tạo ra bước đột phá trong phát triển kinh tế nông thôn. Sau nhiều năm triển khai, Chương trình OCOP đã thực sự làm thay đổi diện mạo sản xuất nông nghiệp của tỉnh. Đến nay, toàn tỉnh có 598 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có 13 sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia, 118 sản phẩm 4 sao và 467 sản phẩm 3 sao. Thái Nguyên hiện đứng thứ ba cả nước về số lượng sản phẩm OCOP 5 sao và là một trong hai địa phương đầu tiên của cả nước có sản phẩm OCOP 5 sao thuộc lĩnh vực du lịch.

Đằng sau những con số ấn tượng ấy là sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy phát triển sản phẩm. Từ những sản phẩm truyền thống như chè, dược liệu, nông sản chế biến, thực phẩm đặc sản đến các sản phẩm làng nghề đều được chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng, cải tiến mẫu mã, bao bì và xây dựng thương hiệu. Đặc biệt, hơn 67% chủ thể OCOP của tỉnh là các hợp tác xã. Điều đó cho thấy khu vực kinh tế hợp tác đang giữ vai trò trung tâm trong việc phát triển các sản phẩm đặc trưng của địa phương, góp phần đưa nhiều sản phẩm nông nghiệp của Thái Nguyên vươn xa trên thị trường trong nước và quốc tế.

Theo đánh giá của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau khi được chứng nhận OCOP, doanh thu của nhiều chủ thể tăng bình quân gần 18% mỗi năm; giá bán sản phẩm tăng khoảng 12%, mở ra nhiều cơ hội phát triển sản xuất và nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

Phát huy tiềm năng khu vực phía Bắc của tỉnh

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, khu vực phía Bắc của tỉnh Thái Nguyên mở ra một không gian phát triển mới với nhiều tiềm năng và lợi thế nổi trội. Đây là vùng có diện tích đất lâm nghiệp lớn, hệ sinh thái đa dạng, khí hậu đặc trưng cùng nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, đặc biệt là các sản phẩm nông - lâm nghiệp bản địa có giá trị kinh tế cao. Cùng với đó là kho tàng văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc thiểu số được gìn giữ qua nhiều thế hệ, tạo nền tảng thuận lợi để phát triển kinh tế nông thôn theo hướng đa giá trị. Những lợi thế ấy đang từng bước được chuyển hóa thành động lực phát triển thông qua các mô hình kinh tế hợp tác và Chương trình OCOP. Nhiều sản phẩm đặc hữu như chè Shan tuyết, miến dong, dược liệu, mật ong, lâm sản ngoài gỗ và các sản phẩm truyền thống đã từng bước khẳng định thương hiệu trên thị trường, góp phần nâng cao giá trị sản xuất và tăng thu nhập cho người dân.

Hiện khu vực phía Bắc của tỉnh, nhiều HTX nông nghiệp đã mạnh dạn ứng dụng khoa học công nghệ, áp dụng quy trình sản xuất an toàn, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu truy xuất nguồn gốc của thị trường. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành các chuỗi liên kết bền vững giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm.Song hành với phát triển sản xuất, công tác bảo tồn và phát huy các giá trị nghề truyền thống cũng được quan tâm. Những làng nghề như miến dong Côn Minh, chè Shan tuyết Bằng Phúc, chè Shan tuyết Bản Mộc hay làng nghề cơm lam, bánh củ chuối, bánh gio Hòa Mục không chỉ gìn giữ những nét văn hóa đặc sắc của đồng bào địa phương mà còn tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân. Nhiều sản phẩm làng nghề đã được phát triển theo hướng OCOP, kết hợp với du lịch cộng đồng và du lịch trải nghiệm, từng bước tạo nên những điểm đến hấp dẫn, góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa. 

Với những lợi thế về tài nguyên, sản phẩm đặc hữu và bản sắc văn hóa, khu vực phía Bắc đang được kỳ vọng trở thành vùng động lực mới trong phát triển kinh tế nông thôn của tỉnh Thái Nguyên. Nếu tiếp tục được đầu tư đồng bộ về hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ và mở rộng liên kết thị trường, nơi đây sẽ có nhiều cơ hội hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, phát triển các sản phẩm OCOP chất lượng cao và xây dựng những mô hình "OCOP - làng nghề - du lịch cộng đồng" mang đậm dấu ấn vùng cao, góp phần tạo sinh kế bền vững và nâng cao đời sống cho người dân.

Đến nay, khu vực phía Bắc của tỉnh có 262 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên. Nhiều sản phẩm không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn chứa đựng bản sắc văn hóa đặc trưng của vùng cao, tạo nền tảng để phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm gắn với sản phẩm OCOP và làng nghề truyền thống.

Những khó khăn cần tháo gỡ

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, song phát triển kinh tế hợp tác và OCOP trên địa bàn tỉnh vẫn còn không ít khó khăn. Phần lớn hợp tác xã vẫn có quy mô nhỏ, nguồn lực tài chính hạn chế; năng lực quản trị, điều hành của một bộ phận cán bộ quản lý hợp tác xã chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong điều kiện hội nhập. Liên kết giữa hợp tác xã với doanh nghiệp chưa thực sự bền vững; số lượng chuỗi giá trị quy mô lớn còn ít. Nhiều sản phẩm OCOP vẫn chủ yếu sản xuất với quy mô nhỏ, sản lượng chưa lớn, sức cạnh tranh chưa cao. Hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá thương hiệu, ứng dụng thương mại điện tử và chuyển đổi số tuy đã được quan tâm nhưng chưa đồng bộ.

Đối với các xã miền núi phía Bắc, điều kiện giao thông còn khó khăn, quy mô sản xuất manh mún, thiếu doanh nghiệp đầu tư, chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế và tác động của biến đổi khí hậu đang đặt ra nhiều thách thức đối với quá trình phát triển. Đây là những vấn đề cần được giải quyết đồng bộ bằng cơ chế, chính sách và sự vào cuộc quyết liệt của các cấp, các ngành trong thời gian tới.

Hướng tới phát triển bền vững

Trong giai đoạn mới, tỉnh Thái Nguyên xác định tiếp tục phát triển kinh tế hợp tác theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và hiệu quả; lấy hợp tác xã làm trung tâm liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Cùng với đó, Chương trình OCOP sẽ tiếp tục được triển khai theo hướng thực chất, lấy chất lượng làm trọng tâm, ưu tiên phát triển các sản phẩm chế biến sâu, sản phẩm hữu cơ, sản phẩm đặc hữu gắn với lợi thế tự nhiên và bản sắc văn hóa địa phương. Tỉnh cũng sẽ tập trung xây dựng vùng nguyên liệu tập trung; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc; hỗ trợ xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại, phát triển thương mại điện tử và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Một định hướng quan trọng khác là gắn phát triển sản phẩm OCOP với phát triển du lịch nông thôn, du lịch cộng đồng và bảo tồn văn hóa truyền thống. Mô hình "Làng nghề - OCOP - Du lịch cộng đồng" được kỳ vọng sẽ tạo ra chuỗi giá trị mới, vừa góp phần nâng cao giá trị sản phẩm, vừa tạo thêm việc làm, tăng thu nhập và giữ gìn bản sắc văn hóa các dân tộc. Có thể khẳng định rằng, phát triển kinh tế hợp tác gắn với ngành nghề nông thôn và Chương trình OCOP không chỉ là giải pháp phát triển kinh tế đơn thuần mà còn là hướng đi chiến lược nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của từng địa phương, nâng cao đời sống người dân, xây dựng nông thôn mới bền vững.

Với sự quan tâm của Trung ương, sự chỉ đạo quyết liệt của tỉnh cùng tinh thần đổi mới, sáng tạo của các hợp tác xã, doanh nghiệp và người dân, kinh tế hợp tác và Chương trình OCOP sẽ tiếp tục là nền tảng quan trọng để Thái Nguyên phát huy lợi thế, nâng cao giá trị nông sản, bảo tồn văn hóa truyền thống và tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển kinh tế nông thôn trong những năm tới.